Baso, sastraka eta larreen estalki berdearen azpian, gure mendietako askok gerra lazgarrien orbanak gorde dituzte. Horietakoak dira, adibidez, hamar urtez Euskal Herria astindu zuten gerra gogorren oinatzak. 1936ko guda eta Bigarren Mundu Gerra gure lurraldeetara ere zabaldu ziren eta XX. mendeko historia markatu zuten. Denboraren eta ahazturaren ondorioz, lorratz horietako asko galdu ziren. Esther Merinok ondutako Rutas a frente de guerra (1936-1945) liburuak mendira garamatza joan den mendeko gerra eszenatokien bila.

Liburu honetan, hogeitaka ibilbideren eskutik, 1936ko uztailaren 18tik Bigarren Mundu Gerraren amaierara arte Euskal Herriak urratu zuen bidea ezagutuko dugu. Gertakizunik ospetsuenen eszenatokietara eramango gaitu, izan Legutioko guda, Gernikako bonbardaketa edo Artxandako defentsa desesperatua, baina baita ia ahaztuta dauden gatazka txikitara (Kurtzetxiki, adibidez), edo isilpean edo sasian ibilitako bideetara, San Cristobal gotorlekutik ihes egindakoen edo Comete sareko mugalarien bila.

Mendi, zelai, itsaslabar eta basoetan barrena lubakiak, bunkerrak, gotorlekuak, metrailadore-habiak, oroitarriak eta gatazkak utzitako mota guztietako lorratzak aurkituko ditugu. Horietan erabaki zen herri honen patua XX. mendean.

Liburuan sarrera historiko laburrak aurkituko ditugu, garaiko argazkiz egoki hornituta, eta lekurik interesgarrienetara joateko ibilbideak. Egilea, Esther Merino, mendizale aditua da. Pyrenaica aldizkarian sarritan kolaboratzen du. Hau bere bigarren liburua da, 2021ean argitaratutako Rutas montañeras a castillos medievales-en ostean. Lerro hauen azpian, Esther Merinok berak aurkeztu du liburua.