“Amets”, herri kulturaren egutegia

Amets gaztetxoak ez du uda aitona-amonen baserrian eman nahi. Normala, han aspertu egiten da eta. Hala ere, hara joan da, beharko! Eta, bat-batean, ezustean, bere burua abentura ikaragarrian murgilduta ikusi du, euskal kultura herrikoiaren bidezidorretan barrena, izaki harrigarri askoren eskutik. Bazatoz?

Egutegiko hamabi hilabeteei erreparatzen badiegu, gure kultura zaharraren arima eta oinarria non dagoen erakusten digute. Oinarrian gure arbasoen eta naturaren arteko harremana dago, hortik baitatoz egutegiko hilabeteen izen gehienak, naturaren sasoiei eta urtaroei estu-estu lotuta.

Euskal Herrian, beste leku askotan bezala, naturak eman digunetik bizi izan gara beti, eta hark eskaintzen digunaren arabera moldatuz eta hortik ikasiz eratu ditugu ohiturak, herriak, egiteko moduak eta mundua ikusteko erak. Naturaren joan-etorriari behatuz sortu da gure bizimodua, gure kultura, gu geu, baita gure festak, sinesmen eta jainkoak ere. Naturara egokituz sortu dugu gure herria.

Eta, hain zuzen, horixe da liburu honen mamia. Ametsekin batera egingo dugu bidaia, hilabetez hilabete. Gabon garaiko ohiturak, inauteriak, Santa Ageda bezpera, San Juan sua, landareak eta belarrak, ogibide zaharrak, izaki mitologikoak… Gure inguruan oso bizirik dagoen herri kulturaren unibertso oparoan barrena ibiliko da Amets, aho bete hortz, urrats bakoitzeko ikusten duenarekin zeharo liluratuta.

Bidaia honetako gidoia Leire Urkizuri zor zaio. Berak osatu du ibilbidea, tartekako ipuinak asmatu, edukiak aukeratu eta azaldu… Mundu tradizional hori irudietara Rakel Samitierrek eraman du, bikain eraman ere. Izan ere, liburu hau irakurtzeko bezainbeste irudiekin gozatzeko pentsatuta dago.

Liburuan kuku bat egin nahi duenak lerroon azpian dauka lagin bat.

Testu hau Elkar aldizkariko 86. zenbakian (2026ko negua) argitaratu zen lehenengoz. Aldizkari osoa, hemen: https://issuu.com/elkarcom/docs/elkar_aldizkaria_86_negua_invierno

“Euskal Herria” egutegia 2027

Gaitza da, oso, ezagutzen ez dena maitatzea. Egia da olerkariak horrela maite zuela Zuberoa, “zutaz ez dakit deus ere, ez zaitut ezagutzen. / Bakarrik, zure kantaren bat entzun dut / ta horregatik zaitut maitatzen”. Baina ezaguna da poetek gauza zailei dieten zaletasuna. Gutako gehienoi, ostera, errazago zaigu ezagutzen duguna maitatzea. Horregatik, Euskal Herria bihotz ondoan daramagunontzat, Euskal Herria 2027 egutegia altxor txiki bat da, urte osoan zehar begien aurrean paratuko digulako maite duguna. Eta, ziur aski, ezagutzen ez ditugun leku, une edo ikuspegiak agertuko zaizkigu, are gehiago maite dezagun.

2027ko egutegia liburu-dendetara heldu da. Euskara hutsez dator. Hilabeteko argazki handi bat eta txiki bi dakartza aldean. Eguzki zikloak eta herrialdean herrialdeko jaiegunak jasota ageri dira. Hilez hil gure gogoa Zuberoako Holtzartetik Trapagarango Zugaztietara eta Biarrizko itsasargitik Bardeetako muino gorrietara aldatuko da, haizea nola, Euskal Herriko zazpi herrialdeetan barrena. Gozatu urte berria!

Euskal Herriko biodibertsitatearen gidaliburua

Sua Edizioak argitaletxeko Natura gidetako ale berria liburu berezia da, hala bere neurriengatik (408 orrialde, argazki andana bat kolorez…) nola bere edukiagatik, Euskal Herriko natura ondoen azaltzen duen ezaugarria, bere dibertsitatea alegia, zehatz jaso, lau haizetara zabaldu eta bertatik bertara ezagutzera gonbidatzen gaituelako. Europan ez dira asko hain eremu txikian horrelako natura-esparru sorta joria biltzen duten lurraldeak. Biodibertsitatea gure herriaren marketako bat da.

Guía de la biodiversidad de Euskal Herria. Especies y espacios naturales liburu mardul honek zazpi herrialdeetako ekosistema sorta oparoko landaretzan eta faunan murgiltzeko gonbita dakar. Gainera, ekosistema bakoitza natura-eremu babestu batean kokatzen du. Espezie eta eremu horietako balio naturalak eta kulturalak elkarri estu lotuta daudenez, batzuetan dimentsio etnografikoa ere eskuratzen dute. Horregatik, egileek arreta berezia jarri diete eremu horietako ohitura zahar batzuei.

Egileak, Guillermo Meaza eta Peio Lozano hain zuzen ere, Euskal Herriko naturaren gaineko ezagutza handiaren eta gai mamitsuak modu argi, atsegin eta erakargarrian emateko gaitasunaren jabe dira. Dohain horien emaitza da liburu eder hau, zeinaren bidez, gure herriko natura osatu duten prozesuak ezagutu eta bertatik bertara ikusteko gogoa piztuko zaigun, alegia, Euskal Herriko natura ezagutzeko, gordetzeko eta maitatzeko gogoa.