“Excursiones a castros”, historia isileko tontorrak

EH23 CASTROS_MTDOazalIraganaldiak agerian ikusten den baino aztarna sakoanagoa laga du gure paisaian. Egia da gaur egungo produkzio sistemak inposatu digun lur azalaren okupazioak erabateko aldaketa eragin duela, askotan atzera bueltarik gabe. Baina oraindik bada, esate baterako, gure mendietako lehenengo bizilagunen lorratz ugari. Horietako batzuen berezitasuna da tontorretan daudela, goiengo erpinean irmo atxikita. Beharbada aztarna horien gainetik igaro gara, tipi-tapa, mendi buelta eginez, eta ohartu ere ez gara egin. Prehistoriako kastroak dira horiek, antzinako irun edo gaztelu-zaharrak, Burdin Aroan eraikitako herri harresituak. Eurak dira, hain zuzen, Santiago Yanizen “Excursiones a castros, fortificaciones y recintos de guerra” liburu berriko protagonistak.

Orotara 40 txango atondu dizkigu Yanizek, Euskal Herri osoan zehar banatutako 40 mendira. Ibilbide gehienetan mendi tontorrean daukagu zain duela 2.500 urte baino gehiago eraikitako eremu gotorra, Beste kasu batzuetan harresiak berriagoak dira, baina beti mendi, hegi eta muino estrategikoetan altxatuta.

Txango bakoitzak ibibidearen deskribapena, mapa, datu praktikoak eta historiari dagozkion jakingarriak bildu ditu. Gainera, Santiago Yanizen argazkiek, gotorlekuen gaineko informazioa ez ezik, sekula ikusi gabeko ikuspegiak eskaintzen dizkigute, euretarik asko dronen bidez eginda daude eta.

Laburbilduz, Euskal Herria saileko liburu berri honek plazer bikoitza dakarkigu: etxean lasai-lasai irakurri lehenengo eta kultura eta natura uztartuz mendira jo gero. Ondo ibili!

This slideshow requires JavaScript.

“Rutas botánicas por parajes de ensueño”, ametsetako ibilbideak

EH 22 RUTAS BOTÁNICASonline

“Hogeita hamaika ibilbide botaniko, hogeita hamaika bidezidor lasai asko egiteko, loreen ikuskizunari erreparatzeko beste asmorik ez dugula. Esku artean daukazuna ez da gidaliburu botanikoa, ezta mendi gidaliburua ere, baina arlo bietatik edanez nahaste kitzikagarria osatu du”. Horrela aurkeztu du egileak, Jon Benito biologo eta argazkilariak, Euskal Herria bildumako liburu berria, “Rutas botánicas por parajes de ensueño”.

Proposamen bakoitzak xehetasun handiz deskribatzen du ibilbidearen nondik norakoak, beti ere natur eremu zoragarrietan barrena, eta osagarri gisa inguru horretako sei loreren fitxa dakar. Horrela, egileak Inglares ibaiko azafraiak ezagutzera eramango gaitu, Lamioxin aldeko haginak aurkeztuko dizkigu, Gorbeiako landare haragijaleak, Lokizko sakanetako estrepa eta ipuruak eta Iturraran (Pagoeta) edo Villa Arnaga (Kanbo) bezalako lorategi harrigarriak ahaztu gabe.

RutasBotanicas003

Egilea, Jon Benito, Euskal Herria Liburuak bilduman lehenengoz agertu da liburu propio batekin baina bildumako lehenengo aleko, “Ama Lurra”, egileetako bat izan zen. Horrez gain, sarritan kolaboratu du Sua Edizioak-ekin. Besteak beste, natura hizpide hartu dituzten artikulu ugari argitaratu ditu Euskal Herria, Nora eta El Mundo de los Pirineos aldizkarietan.

Hogeita hamaika ideia, beraz, Euskal Herria goitik behera ibiltzeko, lehenago egondako lekuekin gozatzeko eta inoiz egon gabekoekin harritzeko, alegia, gure herria sakonago ezagutzeko.

This slideshow requires JavaScript.

Erromatar lauzak, Erdi Aroko bidarriak, Aro Modernoko galtzadak

EH21 CALZADAS cubierta DEF.indd

Harri zahar hutsak izango dira askorentzat. Baina bere gorenean ikusi izan balituzte ez zuten horrela pentsatuko. III. mendeko autobideak izan ziren, Erdi Aroko etorbideak, XVIII. mendeko autopistak. Gaur zati labur batzuk baino ez ditugu aurkituko, sarritan erdi ezkutaturik, beste askotan desitxuratuta edo zeharo aldatuta. Baina oraindik ere plazer hutsa da lauza higatu horietatik tipi-tapa ibiltzea, mendian gora igotzea edo naturan barneratzea. Eta zeintzuk ote dira? Non daude? Lerroon azpian “Rutas por calzadas y viejos caminos” liburuko txango zerrenda daukazue (egin klik irudiaren gainean handiago ikusteko).

Gu noiz joango begira daude, beraz, erromatar galtzadak (Berrotzakoa edo Deierriko Garisoaingoak kasu), Erdi Aroko bidarriak (Ziortzara igotzen dena, adibidez), meatzarien eta artzainen behialako bideak (Arritzaga edo Intzolakoak), Arabako posta bide zaharra edo mendietan gora eta behera eginez bailarak lotzen zituzten galtzada ahaztuak (Berraona, Urbasa…). Horietan barrena abiatzen garenean zirrara sentituko dugu ezinbestean, gure oinpeko harri zahar horien gainetik azken bi mila urteetako historia isuri delako.