“Pueblos de Navarra con encanto”, Nafarroaren xarma

eh31_navarrapueblos

Xarma norberak sentitu behar du. Ez da unibertsala. Euskal Herria Liburuak bildumako ale berrirako –“Pueblos de Navarra con encanto”– herri ederren zerrenda egiterakoan baieztatu dugu. Hasieran, herri sorta handia atera zaigu, mota guztietako aleekin, hala lurraldez nola ezaugarriz. Denetarikoa, Nafarroa ere horrelakoa baita. Nafarroa, arragoa, idatzi eta kantatu zuen Xabier Letek, gogoan zituela, besteak beste, mortuak eta oihanak, mendi garaiak eta behealdeko ordokiak.

Liburuak mugatuta daudenez gero, guk 34 herri aukeratu ditugu. Baina, horien artean ere, denetarik dago. Ebro ibaia hurbiletik begiratzen dioten herriak eta Pirinioetako ibarretakoak, Urumea edo Leitzarango ibar lanbrotsuetan altxatzen direnak eta Aragoa ibaiaren ibilkera sosegatua zelatatzen dutenak. Xarma handikoak, Otsagabia edo Zugarramurdi kasu, betiko klasikoak (Izaba, Erriberri, Elizondo…), eta ale ttipi eta ezezagunak, Galipentzu, Torralba edo Arantza bezalakoak.

Horiek oro, xehetasun handiz deskribatuta datoz, argazki ederrez hornituta, aldean jakingarriak eta ibilbide proposamena dakartzatela. Herri berdeak, herri horiak eta herri zuriak. Guztiak, eder. Guztiak, gure esku.

This slideshow requires JavaScript.

“Valles escondidos”, Euskal Herriko ibar eder bakartiak

EH30_Valles

Hau ez da Euskal Herriko bazter ezezagunen hautapena, ezezagunik ez dagoelako gurean. Hala ere, badira bailarak, ibarrak, herriak, gutako gehienon begientzat ikusezin gertatzen direnak, gure etxetik kilometro gutxitara egon arren. Gure bizitzetako bideak ez dira inoiz handik igarotzen. Ibar ahaztuak dira, guretzat ostendurik gelditu direnak alegia, Euskal Herria Liburuak bildumako ale berriko (“Excursiones a valles escondidos”) protagonistak.

Alberto Muro argazkilari, kazetari eta gidariak hamabost haranetara hurbildu da, goitik behera ibili eta argazkitan jaso ditu. Ohiko ibilbideetatik kanpoko ibarrak dira, bazterreko baina eder. Izan ere, nork esango digu Boveda, Gaubea ibarreko mendebaldeko herri bakartia ez dela ederra bere horretan, mendiz, basoz eta galsoroz inguratuta? Zenbat bilbotar joan da inoiz Zeberiora, Bizkaiko hiriburutik 12 kilometrora dagoen 50 km2ko ibar horretara? Nor egon da inoiz Aritzakunen, Baztan ibarreko zokondo ahaztuan? Nork daki Montori mapan egoki paratzen?

Euskal Herrian barrena sakabanatuta daude ibarrok, nork bere paisaiarekin, zein baino zein ederrago. Horra hor, esate baterako, Galdameseko meatze zaharren orbanak, edo Arana ibar bakartiko bazter miragarriak. Horra hor, Pirinioetako mendi altuz hesitutako Zilbeti eta Markiz eta Arluzea kontzejuen artean zabaltzen den Molino errekaren harana, Kapildui mendiaren abaroan.

Orotara, 15 ibar eta 30en bat proposamen gure geografiako bazter eder eta bakartietan barrena ibiltzeko.

“Rutas a foces, gargantas y desfiladeros”, gure lurraren erraietarako bidaia

EH_rutasafoces

Horma tenteak, ur-turrustak eta oihan ederrak tartekatzen dira “Rutas a foces, gargantas y desfiladeros” liburuko orrialdeetan barrena. Euskal Herria bildumako ale berriak Mar Ramírezen testuak eta Juan Carlos Muñozen argazkiak dakartza, begietarako opari eta haitzarte sorta hau bisitatzeko tentabide.

Orotara, 30 dira liburuan bildutako arroilak. Horietako batzuk oso ezagunak dira natura maite dutenen artea, hala nola Arbaiun, Irunberri, Atxarte, Okina edo Delika. Beste batzuen sona ere handia, baina bisita gutxiago hartzen dituzte urrunago gelditzen direlako hirigune nagusietatik (Kakueta, Holtzarte, Sobron…). Eta anitz dira gehienontzat ezezagunak izan arren, bertatik bertara ikustea merezi dutenak: Istora, Arbe, Ehujarre, Diablozulo, Peñalba…

EH29_desfiladeros-3

Turtziozetik Santa Grazira, Burgitik Valderejora, liburu honek Euskal Herriko haitzarterik onenak ezagutzeko ibilbideak proposatzen ditu. Oihanez estalitako arroilak, Izki edo Iratiko Berrendipea kasu; haitz gandor harroak (Zologorri), urez lepo betetako trokak (Artazulo)…

Juan Carlos Muñoz argazkilari sarituaren irudiekin gozatuko da irakurlea, orriz orri. Paisaiekin batera, zokondo horietako fauna eta landaredia agertuko zaizkio. Horien guztien gaineko informazioa dakartzate Mar Ramírezen testuek, ahaztu barik inguru paregabeok sortu dituen geologia eta, jakina, gomendatutako ibilbidearen deskribapena. Mapa eta jakingarri sorta banaz hornituta ageri da txango bakoitza.

 EH29_desfiladeros-4