“Senderos clandestinos”, isilpeko mendi bideen xarma

Euskal Herria bildumak harribitxi ederra dakar bere ale berriarekin: Senderos clandestinos liburua. Ricardo Hernanik eta Jose Mari Torrek hogei ibilbide zahar aukeratu dituzte muga zahar eta berrien gaindi isilpean ibiltzeko, natura, historia eta edertasunaren xerka. Mendian gora eta behera, tontor handiak eta muino ahaztuak bidaide, Euskal Herriko historiako pasarte kitzikagarriak bertatik bertara ezagutuko ditugu.

Hogei dira liburuko ibilbideak, gehienak Ipar eta Hego Euskal Herria banatu nahi dituen mugaren inguruan harilkatuta. Mugalariok hor ibiliko gara, karabinero, txapeloker, jendarme eta okupatzaile naziengandik iheska, gure helmugara heltzeko asmoz. Horrela jakingo dugu garai bateko kontrabandoaren (gaulana) berri, kontrabando elearen baitan merkantziak ez ezik, iheslariak, errefuxiatuak, etorkinak, gerra-pilotuak, erresistenteak, desertoreak, presoak eta beste pertsona asko sartzen zirela ahaztu gabe.

Bizkaia, Gipuzkoa eta Araban zehar, ostera, foru agintarien eta mikeleteen zaintzatik urrun ibiliko gara, zidorrik zidor eta bidez bide, sasoi zaharretako kontrabandoaren peskizan.

Liburu eder honetan igoera, txango, zeharkaldi eta mendi-buelta tentagarriak aurkituko ditugu, beti ere natura-paraje zoragarrietan barrena, Lakhura, Orhi, Iratiko oihana, Albako harria, Lindus, Kintoako pagadiak, Aiako harria edo Ganekogorta bezalako bidaideak ditugula.

Egileak, Ricardo Hernani eta Jose María Torre, eskarmentu handiko mendizaleak dira eta mimo handiz aukeratu, dokumentatu, prestatu eta kontatu dituzte ibilbideok eta ibilbide bakoitzari lotutako istorioak. Alde horretatik ere, ekarpena dakarren liburua da, gure esku uzten baitu luzaroan isilpean izan den hamaika pasarte harrigarri.

Liburuan kuxkuxeatu nahi duenak lerroon azpian dauka lagin bat, aurkibidearekin, sarrerakin eta zenbait orrialderekin. Ondo ibili!

“Mañaneras por Navarra”, goizpasa mendian egiteko plan ederrak

Ez zaio arrazoirik falta Iñaki Vigorri, esaten duenean “Nafarroan goizpasa mendian egitea oso erraza dela. Nahikoa da begiak itxi, atzamarra maparen gainean jarri eta, seguru, goiza mendian ederki emateko moduko ibilbide bat edo gehiago aukeratuko dugu, naturaz gozatzeko gure burua gehiegi estutu gabe”. Eta halakoak esaten ditu Mañaneras por Navarra liburua idatzi duelako. Hor 30 ideia ematen ditu mendian goizpasa ederrak egiteko.

Mendi itzuli horiek Nafarroako mendigune nagusietan eta inguruetako ibarretan barrena abiatzen dira. Ibardinen hasita eta Belaguaraino, Pirinioetako lerro guztian dabil, eta Lapoblacionetik Kasedaraino, Nafarroako erdialdeko tontor eta haranak bisitatu ditu. Ibilbide bakoitzaren deskribapenaz gain, egileak jakingarriak, mapa, tracka eta argazkiak erantsi ditu, baita dagokion eskualdeko gairen bat edo beste, beti ere historiarekin, naturarekin, kulturarekin edo etnografiarekin lotuta.

Liburuko ibilbideak egitean, ehunka tontorrez gain, oihanak, haitzuloak, iturburuak, ur-jauziak, megalitoak, baskoien herriak, gazteluak eta are desertuak ere aurkituko ditugu. Nafarroa bertatik bertara ezagutzeko gonbit kitzikagarria dakar.

Iñaki Vigor urte luzez aritu da kazetari moduan eta mendi eta ondare gaietan aditua da, Sua Edizioak argitaletxearekin liburu bi gehiago ditu: Mañaneras. 50 excursiones de media jornada eta Travesía de los Mugarris. Del Bidasoa a Belagua.

“Rutas montañeras a ermitas”, mendiz mendi leku sakratuetara

Mendi tontorretan, haitzulo eta harpeetan, oihan trinkoetan edo itsasoaren gainean, hamaikatxo ermita eder dago Euskal Herrian barrena. Rutas montañeras a ermitas liburuan Alberto Bargos Cucók hogeita sei aukeratu ditu naturan barrena igoera edo txango ederrak proposatzeko. Emaitza zoragarria da, mendirik mendi leku sakratuen bila joateko gonbit tentagarria.

Milaka urte dira herritarrek leku horietako batzuk santutu zituztenetik. Itzal handiko mendien buru daude, esaterako, Urregarai, Kizkitza edo Mendaurko gailurretako baselizak. Beste batzuk, berriz, haitzuloetan babestuta eraiki zituzten, Urallaga, Sandaili edo Kuartangoko Trinitatea kasu. Baso zabalen abaroan aurkituko ditugu Burdindogi edo San Bitor Gaunako. Jainko zaharren oihartzunak bildu dituenik ere bada, Zuberoako Maidalenak gordetzen duen Herauskorritse adibidez. Itsasoari begira daude Atxarreko San Pedro eta Pobeñakoa. Eta gudu odoltsuetako lekuko izan dira ez gutxi (Montejurra, Hernaniko eta Sarako Santa Barbara ermitak…).

Haien sekretua zein den ere, denek eutsi diote euren lilurari. Alberto Bargosek proposatzen dizkigun ibilbideei segika, natura-eremu zoragarrietan barrena hara-hona ibiliko gara, gure belarrietan behialako legenda zaharren oihartzunak entzuten ditugun bitartean.